ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਦਾ ਤੜਕਾ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ, ਉਸਤਾਦ ਡਾਕਟਰ ਜਮੀਲ ਅਹਮਦ ਪਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੰਢਾਂ ਇਕਬਾਲ ਕੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇੰਨੀ ਘੱਟ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ’ਤੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕਰਨਲ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਵਾਰਿਸ ਦੀ “ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ” ਸੀ, ਜੋ 1937 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਦੱਸਿਰ ਬਸ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਲਹੌਰ ਦੀ ਵਾਰ” 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਆ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ “ਲੱਠੇ ਲੋਕ ਲਾਹੌਰ ਦੇ” (ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ) ਅਤੇ “ਲਾਹੌਰ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ” (ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹੈ।
Chitarlekha। ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ। Novel। ਨਾਵਲ
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ 2021 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਛਪਣ ਦੇ ਕੋਈ ਆਸਾਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਚਾਂਦ ਸ਼ਕੀਲ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਠੀਕ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2022 ਵਿੱਚ ਇਦਾਰਾ ਪਲਾਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇਦਾਰਾ ਪਲਾਕ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਐਲਬਮ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰੰਗੀਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਆਰਟ ਪੇਪਰ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚਾਂਦ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਮੈਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁੰਮਨਾਮ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਪਿਛਲੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ 135 ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰ ਗੁੰਮਨਾਮ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼, ਥਾਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦਾਂ, ਮੰਦਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਸਮਾਧੀਆਂ, ਮਕਬਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਰਾਂ, ਬੰਗਲੇ, ਹਵੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 300 ਰੰਗੀਨ ਆਰਟ ਪੇਪਰ ਸਫ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਮੁਸ਼ਤਮਿਲ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਵੱਲੋਂ: ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਖੋਜੀ
ਸੈਯਦ ਫੈਜ਼ਾਨ ਅੱਬਾਸ ਨਕਵੀ
Leave a Reply